Dit verhaal stond in Nieuwe Revu nr 14

En opeens hadden het we allemaal over bangalijsten, de nieuwe brandhaard rond jongerencultuur en seksuele normvervaging. Nadat een dertien jarig meisje uit Pijnacker zelfmoord pleegt en een dag later op de website van het Algemeen Dagblad “Meisje pleegt zelfmoord ‘om bangalijst’ staat, zijn bangalijsten al snel trending topic in de vaderlandse media. Als Paul Witteman een kleine week later op televisie ernstig het woord ‘sletten’ uitspreekt, is wel duidelijk: die bangalijsten zijn de bijl aan de wortel van vrouwelijke onschuld. En verdienen onze verontwaardiging. Middelbare scholen tot diep in de provincies blijken broedplaatsen van bangalijstmakers. Twitter stroomt al snel vol vooral verzonnen bangalijstjes. Een blogger wordt opgepakt nadat hij de zelfmoord van het meisje uit Pijnacker aangrijpt om haar naar eigen zeggen ‘satirisch’ van zijn bangalijst weg te strepen. Nieuwe Revu houdt in deze golf van morele paniek het hoofd koel en schat voor u weer een hype over onschuldige meisjes en seks op juiste waarde.

Het idee van een bangalijst is even simpel als doeltreffend. De ‘makkelijkste’ meisjes van middelbare scholen worden gerangschikt op gewilligheid, soms uitgebreid met beschrijvingen en aanbevelingen. Een beetje zoals dat vroeger ging, op briefjes, wc-deuren en in schoolagenda’s. Door sociale media kunnen de gevolgen echter veel verwoestender zijn. Bezorgde ouders zien de toekomstige carriere’s van dochters in de knop gebroken door het onuitwisbare brandmerk sletje. Opvoeders zien de lijsten als een nieuwe vorm van internetpesten en media zien de mogelijkheid om weer eens ouderwets op de trom te slaan. Genoeg ingredienten voor een succesvol monsterverbond.
De berichten dat het dertienjarige meisje uit Pijnacker zelfmoord zou hebben gepleegd vanwege een bangalijst worden al snel ontkracht, maar het leed is al geschied. In Meppel belt de behulpzame redactie van de Meppeler Courant de middelbare school Stad en Esch met de mededeling dat de redactie op Twitter een lokale bangalijst heeft ontdekt met daarop de namen van leerlingen. Hoofredacteur Ton Henzen: ‘Je hoort over zo’n zelfmoord en ziet dan vervolgens ook zo’n lijst in Meppel opduiken. Toevallig was hier een week geleden ook een zelfmoord die in verband werd gebracht met pesten. Dan schrik je gewoon.’
Die avond mag directrice Muriëlle Springer aan vrijwel alle zenders en kranten uitleggen dat de school de lijst serieus neemt en adviseert na overleg met de politie de bangalijstslachtoffers om aangifte te doen. Een dag later wordt die aanmoediging weer weersproken door de raad van korpschefs. ‘Er worden verwachtingen gewekt die we niet waar kunnen maken’, aldus een woordvoerder in het Algemeen Dagblad. ‘Waar hebben we het over? Laster en smaad, niet meer dan dat. Vandaag zijn het de bangalijsten, morgen is het weer een andere uiting van de jeugdcultuur.’

Volgens advocaat Thomas van Vugt, gespecialiseerd in smaad, kunnen bangalijst-slachtoffers wel degelijk juridische stappen ondernemen (zie kader)
Linda Duijts is gepromoveerd op meisjescultuur. Zij ziet weinig heil in de juridische weg. ‘Juist door de lijsten groter te maken dan noodzakelijk, wordt het voor die kinderen veel erger. Dit soort lijstjes hebben altijd bestaan en zullen altijd blijven bestaan.’
Duits ziet vooral in de rol van sociale media de reden waarom de zorgen nu zo groot zijn. ‘Sociale media zijn nieuw, er is weinig controle en er is ook weinig bekend over de gevolgen. Deze mediahype voltrekt zich rond dát nieuwe verschijnsel, en niet om de bangalijst. Er wordt nu heel overdreven gedaan over de gevolgen, maar niemand kent die. Ik kan me niet voorstellen dat een personeelschef iemand over tien jaar niet aan zal nemen omdat ze op veertien jarige leeftijd op een bangalijst stond.’

Maxim Hartman, dankzij zijn wekelijkse ode aan de vrouw in dit blad (en ook een beetje dankzij zijn meer dan vierhonderd bedpartners) een kenner van de vrouwelijke ziel, kreeg in zijn middelbare schooltijd nooit een bangalijst in handen. ‘Maar ik was toen ook erg verlegen en moest het vooral doen met schuchter oogcontact. Een mooie pure vorm van contact was dat.’
Bangalijsten gingen volgens Hartman niet rond op zijn school: ‘Zulke handige informatie werd vooral modeling gecommuniceerd en je wist nooit helemaal zeker of iemand je in de zeik nam.’ Hartman vindt dat er tegenwoordig nogal overdreven wordt gedaan over seksualiteit bij jongeren. Desalniettemin zijn er door de makkelijk beschikbare porno veel dingen veranderd, een ontwikkeling die volgens Hartman vooral voor meisjes nadelig uitpakt. ‘Veel jongens denken daardoor dat het normaal is om een meisje in het gezicht te spuiten als ze klaarkomen. Ik heb zelfs gehoord dat je er op sommige scholen in Amerika en ook Nederland niet bij hoort als je in de vierde nog niet gebridged bent. Dat vind ik treurig. Als je alles al ziet is dat toch een beetje de verMacDonaldsering van de fantasie. Maar dat christelijke geouwehoer over de losgeslagen jeugd van tegenwoordig is natuurlijk altijd onzin.’

Ook volgens Duits is het niet nodig om ons zorgen te maken over de seksuele moraal van de Nederlandse jeugd. ‘Die staat er heel goed op. Het zijn altijd volwassenen die zich zorgen maken. Meisjes zijn heel nuchter. Ik sprak meisjes die de lijsten al veel langer kennen, hun schouders erover ophalen en zich vooral verbazen dat het nu opeens zo groot in de media komt.  We moeten meisjes niet zien als een groepje zieligerds die beschermd moeten worden tegen de grote boze wereld waarin jongens nare dingen doen. Zo ziet de cultuur op school er ook niet uit. Meisjes zijn veel normaler dan ouders en media denken.’
Volgens Duits zitten er achter de eeuwenoude neiging om het lot van de kwetsbare meisjes te benadrukken, vaak ook een opportunistische kant. ‘Mensen die dat soort berichten aanwakkeren hebben vaak wat te verkopen. Dat zag je ook bij die hele discussie over seksualisering en breezersletjes. Er zijn altijd mensen die er baat bij hebben om zo’n groep kwetsbaar te maken, dan kunnen zij er iets aan doen. Er wordt heel weinig gekeken wat die meiden zelf al kunnen.’
Ze roept dan ook op te stoppen met berichtgeving over dit soort “nieuwe fenomenen”. ‘Dat bericht over de zelfmoord in het Algemeen Dagblad was heel suggestief. “Meisje pleegt zelfmoord om bangalijst”. En dan hadden ze alleen haakjes gezet bij ‘om bangalijst’. Je moet wel heel zeker van je zaak zijn voordat je het zo brengt. Nu is het verschrikkelijk voor het meisje en haar familie dat haar dood wordt misbruikt voor sensationele berichtgeving.’

Dit verhaal verscheen in Nieuwe Revu nr. 8

Waarom wordt een Willem Holleeder een Willem Holleeder? Hebben criminelen een weeffoutje in de hersenen? Een alcoholistische vader? Verkeerde vrienden? Nieuwe Revu op speurtocht onder criminologen en hersenspecialisten.

Er was een tijd dat niets erop wees dat Willem Holleeder Willem Holleeder zou worden. Willem werd nog Wimpie werd genoemd, woonde in de Jordaan en stond bekend als een wat kleurloze, verlegen jongen. Stil, bevriend met rustige jongens en gehoorzaam aan zijn strenge ouders. Hij hielp een gepeste klasgenoot uit de brand, trapte een gezellig balletje met de chauffeur van Heineken en reeg persoonlijk een kralenketting voor zijn eerste vriendinnetje. Als Willie Alberti die prachtige Jordaan bezong met die volkse rechtvaardigheid en trouw aan mekaar, zong hij ook over Wimpie Holleeder.
Een echte Jordanees is Willem Holleeder ook altijd gebleven. Hij bracht trouw elke vrijdag een biefstukje naar zijn oma, bleef zijn moeder en tante bezoeken en ook na zijn vrijlating is hij alweer gesignaleerd in de smalle straatjes rond de Westertoren. Hoe kon zo ’n ‘toffe gozer’ uitgroeien tot een van de meest gevreesde vaderlandse criminelen? Hoe kan het dat dezelfde jongen – die toen hij zag dat een jongen zonder enige aanleiding een ijsje in een kinderwagen gooide, niet aarzelde en de dader de gracht insmeet – een paar jaar later in de krant stond als de ontvoerder van Heineken en de chauffeur met wie hij ooit voetbalde.

Haatcampagne
Mist Holleeder een schakeltje in zijn hersenen? Of was het toch die slechte jeugd? Stel een wetenschapper de vraag wat oorzaken van criminaliteit zijn en het antwoord zal genuanceerd zijn. Het komt er grofweg op neer dat de kans om in de criminaliteit toeneemt naarmate meer risicofactoren bij elkaar worden opgeteld.
Slechte genen, roken tijdens de zwangerschap, armoede, een vader met losse handjes, verkeerde vrienden.
Dankzij vooral technologische vooruitgang weten we steeds meer over de invloed van ons brein. In de jaren zeventig was het echter nog een groot taboe om de oorzaak voor criminaliteit in de hersenen te zoeken. Criminaliteit was een kwestie van omgeving, punt.
Professor Wouter Buikhuisen was in Nederland de eerste die wilde onderzoeken of naast omgeving ook biologische aspecten aanleiding kunnen zijn voor criminaliteit. Hij werd met pek en veren de wetenschap uitgejaagd en woont nog steeds in Spanje na een intensieve haatcampagne van zijn tegenstanders. Buikhuisen was een ‘fascist’ volgens zijn tegenstanders, Vrij Nederland-columnist Hugo Brandt Corstius voorop.
Tegenwoordig is de forensisch-biologische wetenschap een gewaardeerde stroming binnen de criminologie en is veel van wat Buikuisen toen al zei, aan de hand van onderzoeken bewezen.
Hoogleraar forensische psychiatrie Hjalmar van Marle geeft een kort college: ‘Je kunt zeggen dat criminaliteit een wisselwerking is tussen sociale en biologische factoren. Beschadigingen in de hersens kunnen ervoor zorgen dat iemand niet kan leren van negatieve ervaringen. Gevoelens als angst, schaamte, empathie of berouw zijn afwezig en door die beschadiging kunnen mensen zich minder goed hechten. Kinderen met dit soort beschadigingen zijn ongevoelig voor straf en zijn daardoor erg moeilijk opvoedbaar. Als ze dan ook nog ouders treffen die minder goed in staat zijn zo’n kind op de juiste manier te benaderen, kan dat leiden tot agressieve, egocentrische en opportunistische kinderen die door een negatieve spiraal in de criminaliteit kunnen terechtkomen.’

Gedoemd
Het brein is dus van grote invloed op crimineel gedrag. Dat betekent volgens Van Marle niet dat er ‘geboren criminelen’ bestaan. ‘Gedoemd komt meer in de richting. We hebben natuurlijk al sinds Spinoza een discussie over vrije wil en je zou kunnen zeggen dat vrije wil niet bestaat. We zijn vooral een product van omgeving, hersenrijping en genetica. Maar je kunt wel altijd beslissen of je iets niet doet. Omdat je weet dat het niet goed is wat je doet. Dat heeft met een universele kennis van goed en kwaad te maken. Ook al zit je slecht in elkaar, dat betekent niet dat je per definitie een boef wordt. Er zijn mensen met een hele slechte jeugd die toch goed terechtkomen.’
Maar wat betekenen die nieuwe inzichten over de grote invloed van ons brein? Worden kinderen op het consultatiebureau straks onderworpen aan een hersenscan? En kunnen we dan al concluderen of het later een keiharde crimineel zal worden? En als de invloed van hersenen, hormonen en genen dan zo belangrijk is, wat betekent dat voor ons strafrecht?
In Italië wist een tot achttien jaar veroordeelde man een lagere straf te regelen nadat hij kon claimen dat zijn impulsieve gedrag werd veroorzaakt door een afwijkend gen. Het moet de grootste angst van crimefighter Fred Teeven zijn, die als het even kan begint over strengere straffen.

Lijfwacht van Bruinsma
Op de Theo Thijssen basisschool van Willem Holleeder waren genoeg jongens die in wieg leken gelegd voor een carrière in de onderwereld. De Jordaan was in die jaren een arme wijk waar veel vaders op vrijdag hun loon in de kroegen erdoorheen zopen en er niet zelden op los sloegen als ze thuis kwamen. Een omgeving die, mede door een sterk anti-overheidssentiment niet direct een kweekvijver voor betrokken burgerschap was. Integendeel.
André Brilleman, later professioneel kickbokser, lijfwacht van Bruinsma en in opdracht van diezelfde Bruinsma gruwelijk geliquideerd, zat een klas lager dan Holleeder. Cor van Hout zat een klas hoger. De allergrootste kanshebber voor een leven in misdaad leek echter Jos Dans, twee jaar ouder dan Holleeder. Zwervend en zonder ouders hield hij zich al op 13-jarige leeftijd stelend in leven.
Auke Kok schreef een meeslepend boek over de jonge jaren van Holleeder. Hij sprak met veel betrokkenen, ook met Jos. ‘Voor Jos lag het zo veel meer voor de hand dat hij in de misdaad zou gaan, dan bijvoorbeeld voor Willem. Jos mocht Willem niet, ze waren in vrijwel alles het tegenovergestelde van elkaar. Willem moest elke avond stipt om 6 uur thuis zijn voor het eten. Jos moest zijn eten zelf regelen. Willem had ouders die erg op regels en gezag hamerden, Jos had geen ouders meer. Hij belandde dan ook in de drugs, maar toen hij op straat lag, heeft hij zelf besloten om knop om te draaien. Overal af te blijven. Nu is hij een tamelijk nette caféhouder. Alles is mogelijk. Het is niet alleen maar zo dat je slachtoffer bent. Er zijn ook aantal momenten dat je het zelf doet.’
Ook Van Marle ziet de crimineel niet als een willoos slachtoffer van omstandigheden. ‘De discussie in hoeverre we een vrije wil hebben is al eeuwenoud, en het is heel moeilijk. Je kunt zeggen dat de vrije wil niet bestaat. Dat je vooral een product bent van je omgeving, hersenrijping en genetica. Maar je kunt altijd beslissen of je iets niet doet. Omdat je weet dat het niet goed is wat je doet. Heeft met kennis van goed en kwaad te maken.
Ook al zit je slecht in elkaar, een slechte jeugd betekent niet dat je per definitie boef wordt. Er zijn mensen met een hele slechte jeugd die toch goed terechtkomen.

Spierbundels
Auke Kok heeft een metafoor voor die keuze. ‘Café Arie. De beruchte kroeg in de Westerstraat. Er werd gedeald, iedereen wist dat daar duistere zaakjes werden geregeld. Het was natuurlijk de vraag of je daar bij mocht horen, maar vooral ook of je die drempel over durfde. Misdaad is voor een groot gedeelte ook lef. Het willen meemaken van dat jongensboek-noir. Avonturen beleven. Van elkaar aankunnen. Veel geld pakken.’
Willem Holleeder durfde de drempel over. In zijn tienerjaren had hij zich van stille jongen ontpopt tot spierbundel. Vele trainingsuren in de sportschool moesten ervoor zorgen dat Willem zijn vader alle klappen die hij kreeg, eens goed betaald kon zetten. Het prettige bijeffect was dat hij dankzij de training (en de anabolen) niet alleen zijn vader aankon, maar ook in het wereldje op respect kon rekenen. Zijn schoolvriend Cor van Hout, betrok hem steeds meer bij zijn goedlopende zaken.
Ondanks dat Holleeder in die tijd een succesvolle en volgens zijn baas uiterst betrouwbare kledingverkoper was en de eerlijke regelmaat van het middenstandersbestaan hem leek te bevallen, sloot hij zich aan bij het ‘aannemersbedrijf’ van Cor van Hout. En daarmee begint voor Holleeder een carrière die hem uiteindelijk de mythische status als ‘gevaarlijkste man van Nederland’ oplevert.
Auke Kok: ‘De vraag die mij fascineert is wat er van Holleeder zou zijn geworden als hij was opgegroeid met een gewone vader. Hij is bijna letterlijk het huis uit geschopt. En dat maakt het invoelbaar dat hij bij de kliek van Cor van Hout belandde. Daar had hij zekerheid en voorspelbaarheid in patronen. Thuis had hij een vader die dronken was en erop los sloeg. Dat soort ouders bevorderen crimineel gedrag, daar ben ik van overtuigd. En dan komt daar ook nog het genetisch materiaal van zijn tirannieke vader bij. Klappen uitdelen, driftbuien, op een hele dwingende agressieve manier aanwezig zijn, intimidatie: het was precies de manier waarop Holleeder de groep in kwam. Hij gebruikte zijn enorme lijf en spierbundels om onwillige ondernemers te intimideren. Je zou kunnen zeggen dat hij daarmee zijn vader werd.’

Elektroden inbrengen
Hadden de nieuwe forensische inzichten jongens als Holleeder kunnen helpen? In een Nederlandse gevangenis werd in 2007 geëxperimenteerd met voedingssupplementen. Bij de groep die zonder het te weten vitaminen, mineralen en omega 3 vetzuren kreeg, namen agressie en regelovertredingen met 34 procent af.
Professor forensische psychiatrie Robbert Jan Verkes denkt dat er in de toekomst veel nieuwe mogelijkheden zullen komen. ‘Het kan best zo zijn dat we methodes van hersenstimulatie kunnen gaan gebruiken. We zullen steeds beter weten welke hersendelen gestimuleerd of geremd moeten worden, waardoor we ook elektroden in kunnen brengen die de juiste wijze instellen. Dat is alleen zinvol bij mensen die last hebben van extreem impulsief gedrag, niet voor de doorsnee jongere die overlast veroorzaakt. Hetzelfde geldt voor agressieregulatietrainingen. Sociale vaardigheden trainen is sowieso effectief en relatief goedkoop voor wat het oplevert. Mensen die impulsief agressief zijn, willen dat vaak helemaal niet. De Holleeders van deze wereld zijn mensen die hun criminaliteit organiseren, maar dat is relatief maar een kleine groep. De grootste groep die met de politie in aanraking komt zijn mensen met een kort lontje. Achteraf hebben ze vaak spijt. Die groep kun je helpen.’

Kleine Holleedertjes
De omstandigheden waarin Holleeder en Van Hout, en al die jongens uit de klassieke Amsterdamse penoze die het gezicht waren van de misdaad in de vorige eeuw, lijkt behoorlijk op de situatie waarin de jongeren die nu de misdaadstatistieken aanvoeren opgroeien: Marokkaanse jongeren. Auke Kok: ‘Ze wonen krap, hebben een slechte band met ouders, leven op straat. Situaties die de jongerenwerkers vroeger in de Jordaan en de Staatsliedenbuurt zagen. Ik heb een paar van die jeugdwerkers uit die tijd gesproken en als we ze mogen geloven, krijgen we binnenkort allemaal kleine Holleedertjes.’
Toch ziet Kok duidelijk verschillen met de tijd waarin de generatie Holleeder, Van Hout en co opgroeiden en nu. ‘Er wordt nu veel meer met gezinshulp gedaan. Jeugdzorg dringt nu echt bij gezinnen binnen zodat jongere broertjes niet worden besmet en gewoon naar school gaan.’
Het recente rapport De staat van de jeugd lijkt dat te bevestigen. De jeugdcriminaliteit in Amsterdam is de laatste acht jaar behoorlijk afgenomen. Verkes: ‘Als reden daarvoor geven de onderzoekers de verbetering van het onderwijs, de grote inzet om die jongeren in het onderwijs te houden en de toegenomen welvaart onder Marokkaanse gezinnen. We moeten er gewoon voor zorgen dat die jongens en meisjes hun diploma halen, dat is vele malen zinvoller dan roepen dat er strenger gestraft moet worden.’
Auke Kok dronk onlangs midden in de Jordaan een bakje thee met Holleeder. Bang voor een afrekening leek hij geen moment. ‘Hij gaf aan dat hij door zijn hartproblemen toch niet meer lang zal leven. De tijd die hij nog heeft, wil hij vooral genieten.’ Ook vertelde hij Kok dat hij had genoten van zijn boek. ‘Hij zei dat het zijn inzicht heeft verbeterd in wat er fout is gegaan in zijn leven. Hij sprak dus zelf ook over ‘misgaan’. Helemaal opgebouwd uit cynisme kan hij dus niet zijn.’

Harder straffen
Volgens professor forensische psychiatrie Robbert Jan Verkes moet het uitgangspunt altijd zijn dat straffen weinig helpt en dat training en heropvoeding wel een kans hebben om te helpen. ‘In de politiek is het erg in om stoer te roepen om harder optreden, en hardere straffen. We vergeten vaak dat we de grootste groep die in aanraking komt met justitie eigenlijk vooral een beetje sneu vinden. Dat zijn geen welbewuste criminelen, maar mensen die psychotische stoornissen hebben. Dat is vervelend voor de maatschappij, maar als je het echt aan de mensen zou vragen, vindt bijna iedereen dat ze geholpen moeten worden. Heeft helemaal geen zin om die mensen strenger te straffen. Strenger straffen maakt een samenleving niet veiliger. Het is meerdere malen aangetoond dat mensen die uit TBS komen veel minder recidiveren dan mensen die zonder enige voorbereiding weer de maatschappij ingaan. We moeten echt trots zijn op dat systeem. Je doet toch een soort van heropvoeding. Vanuit het oogpunt van veiligheid van de samenleving is het veel beter.’

De tsunami van massagesalons

Revu duikt weer eens in een schimmige wereld vol onrecht en seks

Voor het raam van de Chinese massagesalon hangt een zonnebloem. Blauwe lampjes moet passerende Amsterdammers op de zegeningen van de traditionele massages wijzen. Om geen misverstanden te voorkomen staat er ‘Chinese massage. Traditionele massage. Gezicht, voet, lichaam. GEWONE MASSAGE’. Hier, zo begrijpt elk mens, vindt niets anders dan massage plaats. De poster van een voet met daarop drukpunten verwijst naar een gediplomeerd en kundig massageteam waar klanten zorgen en pijntjes kunnen laten wegmasseren. Hoera voor de culture uitwisseling. Massagesalons zoals deze schieten in de Randstad als paddestoelen uit de grond. Nederland lijkt zich massaal te hebben gestort op de vriendelijke geprijsde massages waar vooral vrouwen uit Azie in uitblinken. Of is er iets anders aan de hand? Zijn massagesalons de nieuwe jackpot voor vrije ondernemers die zich graag buiten de netten van allerlei wetten willen houden. Genoeg vragen om eens een massagesalon binnen te lopen om uit te zoeken hoe traditioneel deze massages zijn.

Binnen zitten drie vrouwen, een wat oudere vrouw heeft duidelijk de leiding. Ze eten rijst en kijken op een kleine tv naar een Aziatische programma. De sfeer lijkt ontspannen, de voertaal opvallend goed Nederlands. Een jonge vrouw op kleine witte klompjes wijst de weg naar een kleine ruimte met een massagetafel, een schilderij van twee vriendelijke lachende Chinese dames in decente badkleding en een kapstok. ‘Je kan je hier uitkleden. Ik kom zo terug’. Als ze terugkomt, wijst ze op mijn onderbroek. ‘Die kan je ook beter uitdoen, anders komt er olie op.’ Ze doet stil haar werk, een Chinese zangeres zingt op de achtergrond zoete liedjes. ‘Allemaal over de liefde’. Ze lacht. Om de liefde waarschijnlijk.  De massage valt wat tegen. Ze drukt, wrijft en is vooral bezig met massageolie. En met mijn leeftijd. ‘Hoe oud ben je? Je lijkt wel vijftien, en ik wil geen problemen met de politie’. Ze vertelt over invallen van de politie bij vermoedens van te jonge klanten. Waarom een vijftienjarige niet baat kan hebben bij een massage, vraag ik maar niet. Hier ontrold zich een veelbelovende situatie, ook voel ik haar hand steeds intiemere plekken zoeken. Ze vertelt dat ik de jongste klant ben die ze ooit heeft gehad. ‘De meeste mannen zijn boven de vijftig. Met haar op de rug. De jongste klant die had was bijna veertig.’ Deze traditionele Chinese massage begint steeds meer het gewone te onstijgen. Ondanks dat ze verzucht dat haar beroep zwaarder is dan mensen vaak denken, mag ze haar kleine handjes dichtknijpen met mij en mijn jonge lichaam.
‘Zoek jij een oudere vrouw’, vraagt ze. Ik vertel over mijn voorliefde voor donkere rijpere vrouwen met een diepe stem en humor. Het is een leuk verhaal om te vertellen, ze lijkt me te geloven.
Ik vraag naar het verschil tussen Chinese en Thaise massage.
Ze vertelt dat Thaise vrouwen ook body-2-body doen. En dat ze veel verder gaan. Erg veel respect voor de Thaise massagecultuur lijkt ze niet te hebben. Eigenlijk, begrijp ik, zijn alle Thaise vrouwen een beetje hoer. Een wat generaliserende uitspraak die voor enkele bezoekers vooral als een zal aanbeveling klinken.
‘Maar we hebben het straks wel over de mogelijkheden. Blijf maar rustig liggen.’
In de verte hoor ik haar collega’s lachend met elkaar praten. Een klant komt binnen. Hij neemt plaats in het hokje naast me. Ik hoor hem ademenen. Zwaar. Als een oudere man.

Ik zit nog maar een paar weken in het vak’, zegt ze terwijl ze met haar handen een vreemd spel in de buurt van mijn genitalien speelt. Ik heb me inmiddels omgedraaid. Ze wijst op de handdoek die over mijn kruis ligt. ‘Wil je dat ik dat ook doe? Dat kost je twintig euro meer’.
Een dillema. Natuurlijk wil ik dat niet, de uitbuiting van kwetsbare vrouwen staat me al tegen toen ik op 13-jarige leeftijd Christiane F. las. Zeker na gesprekken met gemeente, politie en Metje Blaak zie ik in mijn opgewekte masseuse een slachtoffer van een meedogenloos systeem. Maar ondanks deze integere overpijnzingen hoor ik de plicht roepen. Participerende journalistiek is geen grap. Hoe weet u, lezer van Revu nou zeker wat een ‘traditionele Chinese massage’ waard is? Ik knik voorzichtig naar haar. En vraag naar meerdere mogelijkheden. Die zijn er niet. Ze lijkt het te menen. Ik ben blij voor haar. Een kwartier later schiet ik in de lach. Ondanks haar verwoede poging dit allemaal happy af te ronden, hangt de vlag er allerminst happy bij. Haar trucs, het gefriemel en zelfs de voorzichtige zuchtjes helpen weinig. Ik kijk naar de poster van de Chinese vrouwen in badpak. Ik hoor mijn buurman genieten van zijn massage. Ergens in China zit een gezin rond een pan rijst te wachten op een nieuwe geldstorting van mijn masseuse.

Metje Blaak is woordvoerdster van De Rode Draad, de beroepsvereniging van sekswerkers. Zij ziet de massagesalons als een goedkope nieuwe schakel en concurrentie voor prostituees, een beroepsgroep die de crisis al jaren aan den lijve ervaart. De Rode Draad deed al eens uitgebreid onderzoek naar Thaise massagesalons en stuitte op een wereld waarin mensenhandel, onderbetaling, onmenselijke lange werktijden en dwang aan de orde van de dag zijn. Blaak: ‘Sommige vrouwen zitten echt in vreselijke omstandigheden. Ze maken ontzettend lange werkdagen, slapen op hun werkplek en kunnen nergens op terugvallen. Dat maakt ze kwetsbaar. Vooral omdat ze vrijwel nooit naar de politie stappen om aangifte.’
Het is voor de instanties inderdaad erg moeilijk om contact te krijgen met de vrouwen. Maar weinig spreken Nederlands en de loyaliteit naar de bazen is groot. Aangifte van mensenhandel of werken onder dwang doet vrijwel niemand omdat het vertrouwen in de politie ontbreekt. Illegale werkneemster worden door de politie en vreemdelingendienst vaak zonder pardon op het vliegtuig terug naar het land van herkomst gezet. In landen als Thailand en China worden prostituees regelmatig door overheidsdienaren mishandeld of verkracht. Dat de eerste generatie Thaise vrouwen die naar Nederland kwam, ondanks de schrijnende uitbuiting, aan haar lot is overgelaten, bevordert de aangifte bereidheid niet. Het bevordert de transparantie van de sector niet.

Chinatown Den Haag
Den Haag heeft de twee enige grote Chinese poorten van het Europese vasteland. Ze zijn de trots van het in het centrum gelegen Chinatown. De wijk wordt sinds 2003 opgetuigd tot een visitekaartje naar Chinese toeristen. Een upgrade heet dat in gemeentejargon. Chinese straatnaambordjes, unieke poorten, bijzonder straatlampjes: de upgrade mocht wat kosten, maar nu is ook goed te zien dat in onze kosmopolitische Hofstand ook de rijke Chinese cultuur een belangrijke plek speelt. Met resultaat. De buurt is vooruitgegaan, de omzet van de ondernemers groeit en steeds meer Chinese toeristen komen op het Haagse Chinatown af. Toch heeft deze grote sprong voorwaarts ook schaduwzijdes. De omhooggeschoten huren in de wijk zijn te hoog voor de kleinere restaurantjes, in tegenstelling tot de massagesalons, waar de business bloeit en waar de hoge huurprijzen kennelijk geen probleem vormen. Maar halen die massagesalons zoveel geld binnen met massages die vaak niet meer dan veertig euro per uur kosten? Massagesalons hebben geen vergunningen voor betaalde seksuele activiteiten. Geen happy-endings of body-2-body. Laat staan meer. Toch is een rondje langs de goed ingevoerde bezoekers van Hookers.nl en een lange reeks krantenberichten over invallen bij massagesalons genoeg om te concluderen dat een happy-ending in de massagesalon nu eenmaal vaak bij de behandeling hoort. Ook hier, in het geupgrade Chinatown.
Vorig jaar september rolde de Haagse politie een bende op die zich in Chinatown op grote schaal bezighield met mensensmokkel, afpersingen en woekerleningen. Bij een inval bij een massagesalon waar zelfs burgemeester Van Aartsen even zijn kordate gezicht liet zien, kwam de politie afgelopen november naar eigen zeggen mensonwaardige situaties tegen. Van Aartsen beloofde plechtig dat dit het begin was van een harde aanpak van de misstanden in de buurt. Criminaliteit moet worden aangepakt. Maar hoe zit het eigenlijk met de vrouwen? En die mensonwaardige situaties? Zijn massagesalons de vooruitgeschoven posten van mensenhandel, witwassers en andere mafia?

AMSTERDAM
Net als in Den Haag probeert de gemeente Amsterdam ook meer grip te krijgen op de massagesalons. In de binnenstad worden salons waarvan vermoedens zijn dat er illegale prostitutie plaatsvindt gesloten en er worden geen vergunningen voor nieuwe salons meer verleend. Project 1012 moet de concentratie van prostitutie, drugs en witwaspraktijken sterk verminderen. Naast coffeeshops, bordelen en belhuizen kunnen ook massagesalons hierdoor op speciale aandacht rekenen. Een woordvoerder van de gemeente benadrukt dat er in samenwerking met de politie streng wordt opgetreden bij vermoedens van overtredingen van de wet. Verschillende juridische instrumenten worden ingezet om misstanden aan te pakken. Samenwerkingen met de politie, de belastingdienst en de vreemdelingenpolitie moeten ervoor zorgen dat massagesalons zich aan de wet houden. Met pseudoklanten en de monitoring van internetsites probeert de gemeente een realistisch beeld te krijgen van de praktijken in de salons. Hoeveel verdachte salons er zijn, kan de woordvoerder niet zeggen. Cijfers zijn er amper. ‘En als ik die had, zou ik ze niet zo snel geven. Als ik tegen jou zeg dat 75% van de salons verdacht is, vraagt de burger zich af waarom die salons dan nog niet gesloten zijn.’

Het verkrijgen van een realistisch beeld is ook na een grondige research moeilijk. Salons verplaatsen zich sneller dan het licht. Vrouwen uit gesloten salons beginnen privé voor zichzelf in de hoop snel en zwart geld te verdienen. Op Hookers.nl is een terugkerende vraag waar bepaalde meisjes zijn, welke salon nu weer gesloten is en wat goede nieuwe salons zijn. Geruchten over betrokkenheid van de Chinese mafia en dwarsverbanden met andere criminele sectoren als drugshandel, witwaspraktijken en mensenhandel zijn hardnekkig, maar moeilijk hard te maken. Het is een gesloten circuit, weinig komt naar buiten. En de vrouwen die werkzaam zijn in de salons hebben vaak een te kwetsbare positie om naar buiten komen met misstanden. Van wat we wel weten, komt een treurig beeld naar voren. Veel vrouwen hebben weinig perspectief op een aantrekkelijk leven naast het werk. Inburgeren is vaak geen optie. Vrouwen blijven binnen de eigen gesloten culturen en zitten vast aan de verantwoording voor familie in het land van herkomst. Familie die afhankelijk is van de geldsommen die worden overgemaakt. Sommig vrouwen hebben ook flinke leningen moeten afsluiten om via speciale ‘agentschappen’ naar Nederland te komen. Ze moeten eerst jaren werken om de bedragen van vaak enkele tienduizenden euro’s af te betalen. De werktijden zijn niet zelden van elf uur ‘s ochtends tot twaalf uur ‘s nachts waarna er in de salon zelf wordt geslapen. Contact met de buitenwereld, laat staan met instanties die ze verder kunnen helpen is er niet of amper. Het eentonige leven en de lange werktijden is relgelmatig een reden voor gokken en drugsgebruik, wat weer leidt tot situaties waarin vrouwen werken om hun schulden af te betalen. Naast de slechte arbeidsomstandigheden, is het leven van veel vrouwen ook erg onzeker. De politie doet geregeld invallen bij massagesalons, met alle verblijfsrisico’s van dien.
Volgens Metje Blaak, doet de politie dat goed: ‘Er worden veel salons gesloten, bendes worden opgerold, maar de eigenaren van die salons zijn slim. Ze zijn zo weg en openen dan ergens anders weer wat nieuws. Zo blijven ze vaak ongrijpbaar.’

Als ik naar buiten kom, loopt een meisje me tegemoet. Ze ziet er mooi uit, onafhankelijk. Ze kijkt naar mij, naar de massagesalon, naar mijn gezicht. Ze ziet een enorme grijns. Ik kan er niks aan doen. De massage was waardeloos, de happy ending een bittere strijd zonder winnaar en mijn aandeel in de strijd tegen onrecht weer wat kleiner.
Maar toch. Bij het afrekenen stelde ik tien euro fooi voor, handig wist ze dit door te rekenen tot vijftien euro. Mij maakte het weinig uit. Toen ik wegliep zei ze: ‘ik zie je snel weer toch?’
Klantenbinding. Gehaaidheid. Een prima taalbeheersing. Slachtofferschap kent gradaties. Deze vrouw is misschien een uitzondering op de regel. En uitzondering die mijn schuldgevoelens prima wegmasseert.

Ik las gister de recensie even terug en ik moet zeggen: er staan een paar bijzonder geslaagde zinnetjes in. Ik was er bijna trots op. Dat ik de drummer van een band er zo verdrietig van maakte dat hij daar anderhalf jaar later nog mee zit, is dan weer wat minder. Sans Rancune.

Een fragment:

The Gasoline Brothers hebben besloten niet zomaar elke stad, dorp en jeugdhonk af te reizen om daar wat parels voor de zwijnen uit te strooien. Schaarste, een bewezen effectief middel, kenmerkt zodoende de speellijst ter promotie van ‘Tsk!’. De begroeting van de opeens brilloze frontman Roel Jorna die niet alleen ons, bezoekers van dit exclusieve moment, maar ook de lieve kijkers thuis verwelkomt, komt dan ook aan als een stomp in onze maag. DAMN! Bijna vergeten. De release van ‘Tsk!’ wordt natuurlijk rechtstreeks via 3VOOR12.nl gestreamd. We staan hier tenslotte wel bij The Gasoline Brothers, de ongekroonde koningen van nieuwe, artificiële tijden.

Dat bleek. De echte fietsenverkoper had namelijk speciaal voor mij een vriendelijk geprijsd terminaal exemplaartje klaar staan. ‘Lekker goedkoop, dat willen jullie toch altijd?’ Ik vroeg mezelf terecht af wie ik was om deze hardwerkende middenstander van een waarheid te beroven.

Mijn nieuwe fiets ziet eruit als iets waar mijn vaders hart van zal bloeden. Dat heeft vooral te maken met de gebreken die dit buitenkansje heeft. Zonder standaard, licht en slot is hij misschien nog wel het beste te omschrijven als een laffe aanval op de hoogtepuntrijke tweewielerhistorie die dit fietsgretige landje rijk is. Maar hee, BOEIEND, als geboren Colombiaan heb ik geleerd te handelen wanneer situaties daarom vragen. Wij amigos van de zon weten dat een fiets moet rijden en verder no bullshit zegmaar.

En dat doe ik nu. Lekker fietsen. Het liefst ’s avonds. Laatst had ik het weer. Luisterde ik dit

En toen chillde ik dus gewoon. Op m’n nieuwe fiets.

“Lady and gentlemen of the jury:
Renate van Roosmalen – eindredacteur bij 3VOOR12/Utrecht
Joris van Grunsven – muzikant, producer bij Studio Takt
Casper Sikkema – freelance (muziek)journalist, o.a. bij Nieuwe Revu. Tevens stijlicoon.
Dirk Scholten – boeker bij Blindfold Music”

Ik weet het niet hoor, maar ‘tevens stijlicoon’????